Menu

Preken voor een lege kerk

Ineens sta je als predikant voor een nieuwe situatie: preken in een kerk waar er amper mensen zijn en praten tegen een camera. Dat is wennen. Normaal gezien heb je tijdens de dienst al wel enigszins door wat het evangelie doet met mensen. Je merkt of het tijdens de preek ademloos stil is of juist onrustig. Je ziet mensen vol overgave zingen, of juist verveeld hun mond bewegen. Achteraf zijn er mensen met wie je even doorpraat over de preek. Dat alles moeten we nu missen en dat is erg wennen. Hoe kun je goed met deze nieuwe situatie omgaan? In dit artikel doet Wim de Bruin een aantal handreikingen.

[Laatste update: 22 april]

Wees barmhartig voor je hoorders

Omdat onze gemeente in deze tijd de diensten samen met de plaatselijke GKV houdt, heb ik meerdere diensten thuis op de bank, met vrouw en vier kleine kinderen, gevolgd. Op basis van die ervaring heb ik voor mijn eigen diensten een belangrijk besluit genomen: ik houd het kort. Veel korter dan normaal.
Op het lege blad waarmee ik mijn preek begin, schrijf ik nu als eerste: maximaal een kwartier. Want een dienst en preek lijken veel langer te duren als je het op een scherm volgt dan wanneer je in de kerk zit. Kinderen, maar ook volwassenen, zijn sneller afgeleid. Omdat er geen kinderoppas of kindernevendienst is, zijn er kinderen bij die er nog helemaal niet aan gewend zijn. Het kan ook verstandig zijn te snoeien in het aantal zangmomenten en te zingen coupletten, in het bijzonder met het oog op hen die het niet lukt om thuis mee te zingen.

Breng iets van gemeentezijn in beeld

Breng in de dienst ook iets van het gemeentezijn in beeld. Mensen missen de kerkgang, ze missen elkaar. Gemeenteleden vinden het fijn om iets van elkaar te zien. Als je de kinderen bij de preek een opdracht geeft, kun je bijvoorbeeld een week later de foto’s ervan laten zien. Met Pasen hadden we in Zutphen de gelegenheid om een paasgroet in te sturen. Die lieten we in een filmpje van een paar minuten aan het begin en einde van de dienst zien.

Afgelopen zondag hadden we een dienst gericht op de kinderen. Normaal gezien houd ik dan een preek die een beetje interactief is en waarbij ik de kinderen laat reageren op de preek. Nu had ik van tevoren een aantal vragen naar de kinderen gestuurd. De enthousiaste leiding van de kindernevendienst heeft van de antwoorden filmpjes gemaakt voor bij de preek.
Zo is er vast nog meer te bedenken. Ook als je in een gemeente dient met een wat strakkere liturgische visie, verdient het aanbeveling hier iets mee te doen. Een geschikt moment kan dan bijvoorbeeld na de zegen zijn.

Kijk in de camera

Ten aanzien van de preek geeft Paulien Vervoorn, trainer Geloofwaardig Spreken, in een blog zeven goede tips. Ik licht er een paar uit en deel mijn eigen ervaring erbij.

Haar eerste tip lijkt voor de hand te liggen: kijk in de camera. Maar in de praktijk vind ik dit nog steeds moeilijk. Normaal gesproken heb ik een blad met aantekeningen voor me liggen. De gemeente zit lager dan ik, voor oogcontact hoef ik maar iets omhoog te kijken van het blad. De camera waar ik contact mee moet maken, hangt in de kerk waar ik preek echter onder het balkon. Als ik naar mijn papier kijk, vult mijn kruin het beeld. Ik moet een grote beweging maken om de camera te zoeken. Concreet vraagt dit van mij om mijn preek meer dan normaal te memoriseren en bewust de camera op te zoeken. Ik zorg dat ik op tijd in de kerk aanwezig ben en oefen het contact met de camera alvast even.

Oefen!

Dat brengt me bij een andere tip van Vervoorn: oefen! Neem thuis de preek al een keer op met je mobiel. Kijk deze terug: reflecteer op je stemgebruik, je mimiek, hoe je in de camera kijkt. Je leert het beste als je naar jezelf kijkt.
Ik dwing mezelf nu elke week minstens een paar minuten van mijn vorige preek terug te kijken. Er is weinig wat ik zo vervelend vind als dat, maar het is wel heel leerzaam. Is mijn stem echt zo vlak? Kijk ik nog zóveel naar mijn papier? Waarom kijk ik neutraal als ik iets moois vertel? Vervolgens ga ik weer voor m’n telefoon zitten en oefen zinnen en delen van de preek om het beter te doen.

antoine-beauvillain-zY_NaksFH1k-unsplash

Want als me één ding duidelijk is geworden: beeld en geluid zijn wél onbarmhartig! Elke zwakte is onmiddellijk zichtbaar. Dat geldt niet alleen voor het gesproken woord, ook voor de muziek. Waar in een volle kerk onzuiverheden niet opvallen door de akoestiek en gemeentezang, is via camera en microfoon elk foutje te horen. Het verdient voor muziekteams daarom ook aanbeveling om diensten terug te kijken en ervan te leren.

Wees barmhartig voor jezelf

Daartegenover staat de laatste tip van Vervoorn: relax! Wees niet alleen barmhartig richting je toehoorders, maar ook naar jezelf. Zonder mediatraining en kennis van filmtechnieken kun je niet in een paar weken veranderen in een televisiedominee. Geef jezelf ruimte om te oefenen en te falen. Je bent geen Arie van der Veer en dat hoef je ook niet te worden. Je bent jezelf, voor jouw gemeente, en daar mag je Gods goede Woord brengen.

Inspireer elkaar!

Er komt in deze tijd ontzettend veel creativiteit los. Dat is geweldig inspirerend om te zien. Daarom willen we al die mooie ideeën hier delen met anderen. Dus heb je zelf een mooi idee of goede suggestie? Geef het aan ons door! Samen staan we sterker.

Veel gestelde vragen

Diaconaal Steunpunt is

Derk Jan Poel

Teamleden van Diaconaal Steunpunt