Menu

Dopen in coronatijd

Is het, nu we als gemeente niet samen kunnen komen, mogelijk of zelfs wenselijk de avondmaalsviering door te laten gaan? En kunnen we de doop bedienen en hoe dan? Er zijn verschillende overwegingen die een rol geven. Hieronder volgt een overzicht.

Steunpunt Liturgie heeft een handreiking opgesteld rondom dopen in coronatijd. In die handreiking wordt voor dopen in coronatijd een aantal opties beschreven:

  1. Er wordt pas weer gedoopt als er een vaccin beschikbaar is.
  2. De predikant doopt zoals gebruikelijk maar met inachtneming van de hygiënische voorschriften (handen ontsmet, de dopeling wordt niet aangeraakt, ouders en voorganger staan op ruime afstand van elkaar e.a.) maar voor de duur van de waterhandeling mag de anderhalve meter worden doorbroken. Zie ook de kadertekst hiernaast.
  3. Er wordt gedoopt met een zogenaamde verlengde arm. Die verlengde arm is het langst als er
    gewerkt wordt met een doopstok. De verlengde arm is minder lang als er gekozen wordt
    voor een doopschelp.
  4. De predikant staat op minimaal 1,5 meter afstand; de ouders staan bij de doopvont. De
    voorganger spreekt de doopwoorden uit en een van de ouders sprenkelt water.

Bij elk van deze opties geven we een aantal kanttekeningen:

Het CIO (Interkerkelijk Contact in Overheidszaken) maakte op 3 juni 2020 bekend dat de voorganger vanaf 1 juni bij bepaalde liturgische handelingen de richtlijn van anderhalve meter afstand voor de duur van die handeling niet hoeft te handhaven. Dit betreft o.a. de doop (en daarnaast ook bevestiging van ambtsdragers, huwelijks (in)zegening en ziekenzalving).

Daarbuiten blijft de anderhalve meter afstand tussen personen wél leidend.

In het gebruiksplan moet hier specifiek aandacht aan worden gegeven.

Zie ook:

Download de overwegingen van Steunpunt Liturgie over dopen in deze corona-tijd.

De keuze

De praktijk laat verschillende keuzen zien. Een paar voorbeelden:

  • De doopouders (3 kinderen) willen liever niet wachten langer wachten, dus wordt er binnenkort gedoopt (de predikant spreekt de doopformule uit op minstens 1,5 m afstand; daarna doen ouders plus predikant enkele stappen naar voren richting doopvont en wordt de waterhandeling uitgevoerd).
  • De ouders (5 kinderen) willen liever wachten tot de situatie weer ‘enigszins’ normaal is, en de gemeente evenals familie en vrienden er bij kunnen zijn.
  • Binnenkort wordt 1 kind gedoopt en op korte termijn nog 2. Het is legitiem om in deze tijd te dopen, omdat God ook nu mensen inlijft in het lichaam van Christus, het roept tot dienst aan Hem. Dat willen wij zichtbaar maken. De KR geeft 3 opties vrij (met verlengde arm 1= doopschelp, met verlengde arm 2 = doopveer, doopouder giet water). De ouders van baby 1 geven aan de ‘intimiteit van de aanraking’ belangrijk te vinden, en dat leidt tot de keuze dat een van de ouders het water giet.

Naast de kanttekeningen die bij de verschillende opties zijn gemaakt zijn er nog wel meer aspecten die een rol spelen bij het maken van een keuze:

  • In alle gevallen gaat het om een tijdelijke oplossing. Namelijk: tot het moment dat een vaccin tegen Covid-19 beschikbaar
  • De doop vindt plaats in het midden van de gemeente. ‘In het midden van de gemeente’ heeft voorlopig een ander karakter dan we gewend zijn. Maar in dit geval representeert het deel van de gemeente dat wel aanwezig is (maximaal 30 of 100) het geheel.
  • Ook andere elementen rond de doop moeten voorlopig achterwege blijven: samen zingen. En ook: felicitaties na afloop, overhandigen van een doopkaart/doopkaars/doopgeschenk (tenzij er minimaal anderhalve meter afstand kan worden ingebracht.
  • Het gegeven dat veel niet kan zoals gewend en dat veel anders moet beïnvloedt de beleving en de belichaming van de doop. Net als bij de andere corona-gerelateerde beperkingen geldt dat iedere betrokken - gelovige, doopouders, dopeling, voorganger, gemeentelid - zullen ervaren en merken dat ook dit aspect van ons geloof te lijden heeft onder de beperkingen. Van belang hierbij:
    • de een heeft hier meer antennes voor dan de ander en dús zal de beleving van persoon tot persoon verschillen;
    • ook al doen we zo ‘gewoon mogelijk’, dan nog is het anders. Het is belangrijk om ´dit andere´ niet normaal te gaan noemen;
    • dat betekent dat er ruimte moet zijn voor de ervaring en beleving van alle betrokkenen;
    • dat kan waar mogelijk en zinvol worden benoemd in de liturgie zelf.

Met deze notitie maken we geen keuze. We reiken mogelijkheden en overwegingen aan, als handreiking voor kerkenraad, voorganger, doopouders of dopeling. Zij maken een gezamenlijke keuze, op basis van argumenten en noties die er toe doen.

Nu het CIO met de rijksoverheid de afspraak heeft gemaakt dat bij bepaalde liturgische handelingen, waaronder het dopen, de anderhalve meter-regel voor de duur van de handeling doorbroken mag worden, ligt de keuze voor optie b voor de hand. Misschien is het zinvol om ook het gebruik van een doopschelp hierbij te overwegen (zie optie 2b, ‘doopschelp’).

De gegeven situatie is geen gemakkelijke, maar de wetenschap dat de Drie-ene God geen beperkingen kent mag ons leiden. Vader, Zoon en Geest – één in drie en drie in één, wijzen ons de weg, verlichten ons verstand en sterken ons vertrouwen.

Avondmaal vieren in coronatijd

Lees hier de overwegingen van Steunpunt Liturgie over Avondmaal vieren in deze corona-tijd.

Inspireer elkaar!

Er komt in deze tijd ontzettend veel creativiteit los. Dat is geweldig inspirerend om te zien. Daarom willen we al die mooie ideeën hier delen met anderen. Dus heb je zelf een mooi idee of goede suggestie? Geef het aan ons door! Samen staan we sterker.

Veel gestelde vragen over erediensten

Diaconaal Steunpunt is

Derk Jan Poel

Teamleden van Diaconaal Steunpunt