Adopteer een wijk

Je kunt tegenwoordig een koe, pup of kip adopteren (echt waar). Al meer diaconaal is het adopteren van een weeskind of een granny. Maar heb je wel eens gedacht aan het adopteren van een wijk! Om als gemeente zichtbaar te zijn in de omgeving is het mogelijk om een wijk te adopteren, en in die wijk op de hoogte te raken van de noden die er spelen. Bijvoorbeeld de wijk rond de kerk, of een wijk waar al veel gemeenteleden wonen. De kerk kan hierdoor makkelijker zichtbaar worden voor de mensen. Het is aan te raden om klein te beginnen, bijvoorbeeld in één straat.

Motieven

Er zijn verschillende redenen om voor wijkadoptie te kiezen: – als kerken elkaar niet voor de voeten lopen – kerken worden gestimuleerd af te stemmen, zonder afstand te nemen van hun eigenheid – de gemeente als lichaam blijft zichtbaar – kerk(gebouw)een tastbaar en zichtbaar baken van hoop in een omgeving – gemeenten kunnen elkaar ondersteunen en van elkaar leren – specialistische thema’s met kerken gezamenlijk oppakken.

Starten

Afstemming in een Diaconaal Platform over wijkadoptie is wenselijk, zodat er geen wijken aan hun lot worden overgelaten. Noodzakelijk is dit echter niet. Iedere gemeente kan in haar diaconale beleid zich willekeurig richten op één wijk. Onbewust is dit doorgaans al de situatie, zij het niet geformaliseerd.

Een eenvoudige inventarisatie van de situatie in de wijk is een goed vertrekpunt. Wat kan je verwachten? Wat kan je betekenen? Verder is het goed om op de hoogte te zijn van de activiteiten en het dienstverleningsaanbod in de omgeving (sociale kaart). Hierdoor kunnen zoveel mogelijk gerichte verwijzingen worden gedaan.

Uit deze inventarisatie komt een eerste profiel van de wijk, en via persoonlijke gesprekken ontstaat een behoeftekaart van de wijk of een ingang om later de behoefte te peilen.

Wanneer noodlijdenden behoren tot een andere gemeente kan het contact worden overgelaten aan die gemeente. Eventueel kunnen zij daarop worden geattendeerd en daarin worden gestimuleerd. Diaconaat is tenslotte geen strijd om een marktaandeel, maar mensen steunen in hun nood en wijzen op Gods liefde.

Vormen

De uitvoerende activiteiten kunnen variëren van een vliegende brigade in opknap en kluswerk, vervoer, huishoudelijk hulp tot structurele verzorging. Verder kan er met de hulpvrager worden meegedacht over het inschakelen van natuurlijke personen in de omgeving; familie, vrienden, kennissen e.d. of instanties. Hierdoor wordt een zorgnetwerk in het leven geroepen. De rol van de gemeente is dan vooral het stimuleren en in gang brengen van de zorg. Wanneer het complexe situaties betreft waar specifieke kennis voor nodig is kan de kerk een signalerende functie hebben. Uiteraard blijft de mogelijkheid bestaan om contact te houden en eventueel mensen te betrekken bij ‘kerkelijke’ activiteiten.

Wijkadoptie – Een sluitende aanpak voor extern diaconaat

Om als gemeente zichtbaar te zijn in de omgeving is het mogelijk om een wijk te adopteren, en in die wijk op de hoogte te raken van de noden die er heersen. Bijvoorbeeld de wijk rond de kerk, of een wijk waar al veel gemeenteleden wonen. De kerk kan hierdoor makkelijker zichtbaar worden voor de mensen. Het is aan te raden om klein te beginnen, bijvoorbeeld in één straat.

“In de wijk wordt de leefbaarheid bepaald”

Wijk als basisstructuur

De burgerlijke gemeente heeft de wijk weer helemaal ontdekt. Steeds meer activiteiten en initiatieven vinden plaats op wijkniveau. Dit past in het streven om de onderlinge samenhang, sociale cohesie en leefbaarheid te bevorderen. Meer en meer groeit het besef dat niet de overheid, maar de burger zelf – is het een tegenstelling? – verantwoordelijk is voor de leefbaarheid van de samenleving. Hoewel er in deze moderne tijd op valt af te dingen ligt het voor de hand dat de wijk als uitgangspunt wordt genomen om de samenleving in te delen in behapbare grootheden. Want de moderne mens is aan de andere kant namelijk veel mobieler dan voorheen en daarnaast ook digitaal steeds vaker aangesloten op ‘internet-communities’. In de wijk echter wordt voor het merendeel van de mensen de leefbaarheid bepaald. Denk aan het winkelaanbod, contact met de buren, rommel op straat, geluidsoverlast e.d.

Kerken werken samen

Aangezien de lokale overheid haar uitgangspunt neemt in de wijk, kunnen de kerken overwegen of ze daarbij willen en kunnen aansluiten. Dit kunnen de kerken ieder voor zich bepalen. Het verdient echter aanbeveling om dit gezamenlijk te doen. Reden hiervoor is dat kerken, naast de overheid en professionele organisaties, een rol van betekenis spelen in het welzijn of de leefbaarheid van de samenleving. Daarnaast dat de problematiek en noden in de samenleving te groot zijn om als kerk alleen op te pakken. De kerken doen er daarom verstandig aan hierover contact en afstemming te hebben, om effectiever naar buiten te treden en te helpen waar nood is. Het voelt wellicht wel goed, maar wanneer iedere kerk zich op dezelfde groep mensen stort, kan het effect wel eens averechts zijn. Enige afstemming is dus zinvol, zo niet noodzakelijk!
Een Diaconaal Platform is een ideale vorm van samenwerking om als kerken/diaconieën uit te wisselen en eventueel af te stemmen welke hulp of activiteiten, op welke manier worden aangeboden.

“Projecten sluiten beter aan bij de gemeente”

Varianten in samenwerking

Wanneer deze afstemming verder wordt doordacht komen kerken op een beslismoment tussen twee varianten; 1 werken we volledig samen door gezamenlijke projecten, of 2 respecteren we de eigenheid van de gemeentes en verdelen we het werk per werksoort (a) óf per gebied (b). Het ligt voor de hand dat de keus wordt gemaakt de eigenheid te respecteren. Dit voorkomt vraagstukken over de reikwijdte van de samenwerking e.d. Bij werk- of gebiedsverdeling kan iedere kerkgemeenschap (of zelfs breder) participeren, want je zit elkaar niet in het vaarwater. Verder wordt de kans kleiner dat het dienen in de samenleving slechts de hobby van enkelen is, want de projecten kunnen zo beter aansluiten bij de eigen gemeente. De gemeenteleden kunnen zo makkelijker worden meegenomen in het kerkewerk in de samenleving.

“Een actieve en zichtbare kerk in iedere wijk”

Het kerkgebouw als uitdeelbasis

Wanneer de combinatie met de kerkelijke gemeente wordt meegewogen, wordt het duidelijk dat een gebiedsverdeling veel voordelen biedt. Zeker wanneer rekening wordt gehouden met de plekken waar de kerkgebouwen staan. De diaconale projecten of activiteiten in de samenleving kunnen dan een verlengstuk van het gemeenteleven zijn. Ze vormen dan een integraal onderdeel van het gemeenteleven. Vanuit de Bijbel is dit goed te verantwoorden.
Zo ontstaat een gebiedsverdeling waarin de verschillende wijken van een plaats worden verdeeld. In de praktijk zal dit niet sluitend blijken, want veel kerken zullen vanwege de bouwkundige historie dicht bij elkaar staan. Dit betekent direct zicht op de verdeling van kerken over de plaats en maakt de witte vlekken zichtbaar. Witte vlekken die overigens prima met verenigingslokalen of buurtcentra kunnen worden ingevuld. Daarmee vallen veel praktische bezwaren makkelijk op te lossen.

Wijkadoptie

Een dergelijk manier van afstemming en gebiedsverdeling kan wijkadoptie worden genoemd. Een kerk adopteert als het ware een wijk, wat inhoudt dat ze zich voor die wijk extra verantwoordelijke voelt. Een kerk krijgt uiteraard geen zeggenschap over die wijk, want dat is aan de lokale overheid en de burgers zelf. De kerk kan echter door deze focus wel eenvoudiger keuzes maken voor projecten en participeren in overleg over deze wijk. Omzien naar de samenleving wordt daarmee behapbaar.

Andere partijen

In een overleg over een wijk spelen veel partijen een rol. Zo zijn er bewonersverenigingen, maatschappelijke organisaties, speeltuinverenigingen, wijkagenten, woningbouwcorporaties, buurthuizen e.d. De kerk kan aanschuiven aan dit overleg en bezien welke toegevoegde waarde de kerk kan hebben. Alleen al het inbrengen van de eigen observaties en ervaringen kan meerwaarde hebben. Zeker wanneer dit wordt aangevuld met inzet van eigen mensen, gebouw en eventueel middelen.

“Dit maakt het mogelijk duidelijke keuzes te maken”

Focus

Door als kerk duidelijk voor één wijk te kiezen wordt het makkelijker om in kaart te brengen wat de kenmerken zijn van die wijk, welke noden of problemen er spelen en wat de rol van de kerk in die wijk kan zijn. De basis hiervoor is het maken van een sociale kaart, in de zin van inventariseren van kenmerken bewoners en omstandigheden en aanwezige voorzieningen als hulpverleners en ontspanning e.d. Deze inventarisatie maakt het mogelijk duidelijke keuzes te maken. Het is niet verstandig om (direct) aan al te zware problemen te denken. Waarschijnlijk is eenzaamheid het grootste probleem dat voorkomt. Het is aan te raden om in dat geval vooral te investeren in contacten. Creativiteit is belangrijk, want alle mensen zijn verschillend. De eens heeft alle tijd van de wereld, terwijl een ander aan zichzelf niet toekomt vanwege vele verplichtingen.

Vormen

De uitvoerende activiteiten kunnen variëren van een vliegende brigade in opknap en kluswerk, vervoer, huishoudelijk hulp tot structurele verzorging. Verder kan er met de hulpvrager worden meegedacht over het inschakelen van natuurlijke personen in de omgeving; familie, vrienden, kennissen e.d. of instanties. Hierdoor wordt een zorgnetwerk in het leven geroepen. De rol van de gemeente is dan vooral het stimuleren en in gang brengen van de zorg. Wanneer het complexe situaties betreft waar specifieke kennis voor nodig is kan de kerk een signalerende functie hebben. Uiteraard blijft de mogelijkheid bestaan om contact te houden en eventueel mensen te betrekken bij ‘kerkelijke’ activiteiten.
De diaken fungeert hierin als stimulator en coach. Bij vragen kan hij worden ingeschakeld. Ook is het verstandig de specialisten uit de gemeente te kennen en op de juiste wijze hun deskundigheid te laten delen in een dergelijk project. Goede communicatie en bereikbaarheid is van groot belang. Een goede voorbereiding is dan ook aan te raden.

“Juist het bieden van aandacht en een ontmoetingsplek kan veel betekenen”

Complexe problemen

Een kerk kan uiteraard niet van alle markten thuis zijn. Er kunnen in de wijk specifieke problemen voorkomen die beter op een grotere schaal opgepakt kunnen worden. Samen met professionele organisaties en de andere kerken kan in de plaats desnoods een aanbod voor de complexe problematiek worden opgezet. Denk aan de opvang van mishandelde vrouwen, drugsverslaafden e.d. De kerk kan zich beter richten op problemen als eenzaamheid, opvoedproblemen, huwelijksmoeiten, geldbesteding e.d. Uit de voorbeelden blijkt wel dat voor veel problematiek ook professionele hulp bestaat en nodig is. De kerk kan zich veelal ‘beperken’ tot het verwijzen naar die voorzieningen. Juist het aangaan van de contacten met de mensen en een ontmoetingsplek bieden kan al veel betekenen.

Combinatie met ander aanbod

De vorm van wijkadoptie leent zich voor een combinatie met andere initiatieven. Denk aan vrijwilligercentrales, aan Present of HiP. Deze initiatieven kunnen in hun ‘makelaarswerk’ rekening houden de wijkverdeling, zodat leden uit de ene gemeente worden gekoppeld met hulpvragen uit de wijk die hun kerk geadopteerd heeft. Dit versterkt de betrokkenheid van de kerkleden op die wijken maakt nazorg mogelijk, uiteraard zonder de professionals voor de voeten te lopen. Wanneer de kerken zich hier sterk voor maken is er vanuit de organisaties veel mogelijk. Samen kan er een succes van worden gemaakt.

“Het is goed om op de hoogte te zijn van de sociale kaart”

Starten

Afstemming in een Diaconaal Platform over wijkadoptie is wenselijk, zodat er geen wijken aan hun lot worden overgelaten. Noodzakelijk is dit echter niet. Iedere gemeente kan in haar diaconale beleid zich willekeurig richten op één wijk. Onbewust is dit doorgaans al de situatie, zij het niet geformaliseerd.
Een eenvoudige inventarisatie van de situatie in de wijk is een goed vertrekpunt. Wat kan je verwachten? Wat kan je betekenen? Verder is het goed om op de hoogte te zijn van de activiteiten en het dienstverleningsaanbod in de omgeving (sociale kaart). Hierdoor kunnen zoveel mogelijk gerichte verwijzingen worden gedaan.

Uit deze inventarisatie komt een eerste profiel van de wijk, en via persoonlijke gesprekken is het mogelijk een behoeftekaart van de wijk te maken of een ingang te krijgen om later de behoefte te peilen.
Wanneer noodlijdenden behoren tot een andere kerkelijke gemeente kan het contact worden overgelaten aan die gemeente. Eventueel kunnen zij daarop worden geattendeerd en daarin worden gestimuleerd. Diaconaat is tenslotte geen strijd om een marktaandeel, maar mensen steunen in hun nood en wijzen op Gods liefde.

Benodigdheden

Om wijkadoptie vorm te geven zijn er verschillende mogelijkheden. Afhankelijk van de kenmerken van de wijk zal hierin een keus gemaakt moeten worden.
Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld:

  • Kennismakingsactiviteiten in de wijk, laat zien wie de kerk is
  • Brief om opzet uit te leggen aan wijkbewoners (voordelen voor bewoners)
  • Vragenlijst/checklist
  • Goede gespreksvaardigheden
  • Goede afspraken, bereikbaarheid, vrijwilligers
  • Plattegrond met dossiermogelijkheid (om doublures te voorkomen)
  • Afspraken over criteria voor hulp of dankbaarheidfonds naar draagkracht

“Een uitgelezen kans om als kerk zichtbaar te zijn”

Er zijn al tal van voorbeelden waarin kerken hiermee een begin hebben gemaakt, vaak zonder hier de term wijkadoptie aan te verbinden. Wanneer ervaring is opgedaan met deze werkwijze en structurele hulp nodig blijkt te zijn en geboden kan worden, kunnen met de burgerlijke gemeente afspraken worden gemaakt. De gemeente kan door de WMO een bedrag beschikbaar stellen voor onkostenbestrijding, eventueel vrijwilligersvergoedingen, of professionele hulp bekostigen e.d. Dit scheelt de burgerlijke gemeente geld en energie. Voor de kerkelijke gemeente is het een uitgelezen kans om zichtbaar te zijn in de omgeving. (Evangelisatie draait tenslotte om Relatie.) Let hierbij wel op dat de kerk niet een goedkope uitvoeringsorganisatie van de overheid wordt.

Tegenwerpingen

Streekkerk- Er zijn uiteraard ook kanttekeningen te maken bij wijkadoptie. Slechts enkele kerken kennen een dergelijk hoge ‘ledenconcentratie’ dat alle leden in dezelfde wijk wonen als waar hun kerk staat. Veel kerken zijn zelfs streekkerken, zeker kleinere kerkverbanden waarbij leden zich niet automatisch aansluiten bij de dichtstbijzijnde gemeente van hun kerkverband. De leden van een streekkerk hebben uiteraard minder binding met een wijk dan de leden die zelf in die wijk wonen. Wellicht kan kennismaking met de problematiek de compassie met de mensen verhogen en de drempel verlagen.
Christenen – In het verlengde hiervan ligt het bezwaar dat alle kerken toch Christus willen dienen. Voor niet-kerkelijken zijn de onderlinge verschillen totaal niet relevant, dus waarom kunnen alle christenen dan niet samenwerken in projecten in hun eigen straat of woonwijk. Hoewel onderling contact veel voordelen biedt is het maar de vraag of kerkleden zo snel over de verschillen heenstappen. Zeker wanneer de verschillen zeer groot worden geeft dit moeiten. Er zijn wel varianten mogelijk waarbij in de wijkadoptie de ‘wijkkerk’ ook gebruik maakt van christenen uit de wijk zelf. Hiermee blijft wel duidelijk welke kerk aanspreekpunt is, maar christenen kunnen toch in hun eigen wijk aan de slag.
Complexe problemen – Veel problemen zijn te complex of komen te sporadisch voor om door kerkleden opgepakt te worden. Dat is goed voor stellen. Op dat moment is het goed dat er al afstemming tussen kerken plaatsvond in het diaconaal platform en dat er al overleg was met maatschappelijke organisaties. Zo kunnen die problemen eenvoudig op een hoger level worden geplaatst, of door professionals worden opgepakt, of door gezamenlijke kerken in een plaatselijk of regionaal initiatief. Een combinatie van beiden is uiteraard ook goed mogelijk.

“Neem niet teveel hooi op de vork”

Stap voor stap

Als bovengenoemde tegenwerpingen voldoende zijn ontkracht en de waarde van adoptie van de wijk wordt gedeeld, is het goed om te weten dat dit, al met al, geen kleine klus is. Begin daarom rustig zonder teveel hooi op de vork te nemen. Misschien is het goed om in de beginfase een periode af te spreken waarin bepaalde activiteiten plaatsvinden. En deze daarna te evalueren. De ‘week van de wijk’ kan hierin een suggestie zijn.

Meer suggesties zijn te vinden op deze site, in het bijzonder in de handreiking: Diaconaat in je omgeving.