Mantels om de mantelzorger

Miljoenen mensen in Nederland verlenen mantelzorg. In 2014 waren dat er ruim 4 miljoen, waaronder 730.000 mensen die intensieve zorg boden (meer dan 8 uur per week). De laatste jaren groeit de bewustwording van het belang van mantelzorg, vooral omdat ouderen langer zelfstandig blijven wonen. Mantelzorg vormt een belangrijk deel van zorg en wordt niet voor niets vaak genoemd als het fundament van de gezondheidszorg. Ook voor diakenen is mantelzorg een punt van aandacht.

Hoe kerken mantelzorgers kunnen ondersteunen.

Kerken kunnen veel voor mantelzorgers doen, niet als concurrent of vervanging van lokale en professionele hulpverlening, maar ter ondersteuning en signalering van minder zichtbare noden. In deze brochure (van de Raad van Kerken) vind je daarover meer informatie.

Wat is mantelzorg?

Wat verstaan we precies onder het fenomeen mantelzorg? In de jaren zeventig is het begrip ‘mantelzorg’ wetenschappelijk geïntroduceerd om de zorgactiviteiten te benoemen die mensen in informele sfeer voor elkaar verrichten (Hattinga Verschure 1977). De mantel is de metafoor voor alles wat ons met warmte omringt (Tjadens en Duijnstee 1999).

In de definitie die nu veel wordt gebruikt, wordt mantelzorg omschreven als:

  • de extra zorg (meer dan in een persoonlijke relatie gebruikelijk is);
  • die familieleden, vrienden, kennissen of buren vrijwillig en onbetaald verlenen;
  • aan personen in hun familie, huishouden of sociale netwerk met vrij ernstige fysieke, verstandelijke of psychische beperkingen.

Mantelzorg is geen vrijwilligerswerk

Mantelzorg en vrijwilligerswerk zijn twee verschillende dingen. Ook al wordt mantelzorg vaak wel vrijwillig gegeven.
Hieronder een overzicht van enkele kenmerken van vrijwilligerswerk en van mantelzorg.

Wat mantelzorg zwaar maakt

Veel mantelzorgers ervaren de zorg die ze leveren in meer of mindere mate als zwaar. Een grote groep voelt zich overbelast. Een aantal elementen die dat mede veroorzaken zijn:

  • het feit dat een mantelzorger zichzelf niet herkent
  • de relatie met de ontvanger van de zorg
  • het ziektebeeld
  • de onmogelijkheid tot communicatie met de zorgontvanger
  • het zorgen houdt niet op
  • combineren met werk
  • het veranderende toekomstperspectief
  • onbegrip van de omgeving
Mantelzorg
  • Vloeit voort uit sociaal-emotionele relatie, niet georganiseerd
  • Overkomt je
  • Houdt nooit op – kan 24 uur per dag zijn
  • Mantelzorger moet alles doen, ook wat hem niet ligt
  • Mantelzorg betreft familie of vriend
  • Gevaar tot overbelasting
  • Beperkt contacten
  • Vaak ondergewaardeerd
  • Vanzelfsprekend gevonden
Vrijwilligerswerk
  • Vaak in enig georganiseerd verband, onverplicht en onbetaald
  • Bewuste keuze
  • Je bepaalt zelf hoeveel tijd, je kunt afhaken wanneer je wilt
  • Je kunt zelf de aard van het werk bepalen
  • Gaat om iemand buiten de familie relatie
  • Ontspanning en ontplooiing
  • Breidt contacten uit
  • Voelen zich vaak gewaardeerd
  • Wordt mooi gevonden

Risicogroepen

Als het gaat om overbelast raken zijn er een aantal risicogroepen van mantelzorgers. Denk daarbij aan hen die:

  • zorg verlenen aan terminale patiënten;
  • hulp geven aan uitwonende ouders;
  • hulp geven aan een huisgenoot;
  • partner zijn van de cliënt;
  • eigen (gezondheids)problemen hebben;
  • zorg verlenen aan psychiatrische cliënten;
  • jong zijn;
  • betaald werk verrichten;
  • veel uren per week aan deze taak besteden;
  • reeds langere tijd mantelzorger zijn;


Drempels om hulp te aanvaarden

Niet elke mantelzorger vraagt even gemakkelijk om hulp. Daar zijn verschillende redenen voor:

  • Het zorgen voelt als een morele plicht
  • Wederkerigheid
  • Het niet willen overdragen van de zorg
  • Privacy
  • Niet alles telkens opnieuw willen uitleggen
  • Niemand zorgt zo goed als ik
  • Welwillendheid van de patiënt


Problemen & knelpunten

Voor mantelzorgers zijn in het algemeen een aantal problemen en knelpunten in kaart gebracht:

  • Onbekendheid met feit dat men mantelzorger is
  • Relationele problemen door zorgverhouding, beperkingen, gedragsveranderingen, etc
  • Angst voor herhaling / achteruitgang
  • Beperking mobiliteit – Isolement en eenzaamheid
  • Combinatie werk/mantelzorg
  • Financiën
  • Angst voor uitvallen – wie neemt het van mij over?
  • Altijd klaar moeten staan voor de ander, niet aan zichzelf toekomen


Diaconie en mantelzorger

Wat kun je als diaconie doen om de mantelzorger te ontlasten?

  • Geef praktische ondersteuning door inzet vrijwilligers
  • Geef informatie:
    • Verwijzen – ken de organisaties (sociale kaart)
    • Globale informatie over ziektebeelden
    • Praktische informatie (respijtzorg, steunpunten, etc)
  • Geef emotionele steun:
    • Begrip en erkenning
    • Waardering en aandacht
  • Geef materiële steun:
    • Oog hebben voor financiële situatie
    • help met aanvragen van PGB – meer dan gebruikelijk zorg is indiceerbaar

Praktisch

Heel concreet kun je denken aan:

  • Organiseer een kapstokgroep / koffieochtend
  • regelmatig voorbede
  • Vergeet mantelzorgers niet in de huisbezoeken
  • Mantelzorg zondag
  • Stimuleer gemeenteleden tot meeleven (daarvoor is ook een stuk informatie nodig)
  • Zorg dat mantelzorgers één dienst kunnen bijwonen
  • Leg contact met lokale/regionale steunpunt mantelzorg
  • Verwijs naar laagdrempelige initiatieven
  • Bedenk dat niet elke mantelzorger zit te wachten op hulp