Eenzaamheid

‘Loneliness that’s the killer’ is de conclusie van een popzanger (SEAL). Eenzaamheid maakt inderdaad veel kapot, ook in onze samenleving. Het is een pijnlijk gevoel van gemis aan echte relaties en komt voor onder alle leeftijden en in alle lagen van de bevolking. Zo’n 30% van de Nederlanders (dat is meer dan 5.000.000 mensen) is eenzaam en 10% daarvan zelfs aanhoudend en in ernstige mate. Het is een probleem dat ook in de kerk voorkomt. Het kan je zomaar overkomen door het verlies van een partner, het kwijtraken van je baan, een verhuizing of een handicap of (psychische) ziekte. In een tijd waarin we steeds meer afhankelijk worden van ons netwerk is het belangrijk dat we het taboe dat op eenzaamheid rust doorbreken.

Eenzaamheid en diaconie

Eenzaamheid komt bij meer mensen voor dan we denken. In dit artikel wordt ingegaan op de mogelijkheden die de diaconie heeft om eenzame mensen te ondersteunen.

Over eenzaamheid

Er zijn twee soorten eenzaamheid te onderscheiden:

  • emotionele eenzaamheid bij het gemis aan intimiteit (bijvoorbeeld na verlies van een partner of andere hechte relatie)
  • sociale eenzaamheid bij het gemis van gezelschap voor plezierige activiteiten (bijvoorbeeld na een verhuizing).

Verlangen naar de gemiste soort relatie(s), rusteloosheid en concentratieproblemen zijn symptomen van beide vormen van eenzaamheid. Bij emotionele eenzaamheid hoort ook een gevoel van dreiging, angst en gespannenheid, en overgevoeligheid voor de reacties van anderen. Bij sociale eenzaamheid ervaart men eerder verveling, doelloosheid, en het gevoel buitengesloten te zijn. Soms ervaart iemand beide vormen van eenzaamheid tegelijkertijd. Dan is de eenzaamheid meer gecompliceerd. Er zijn ook natuurlijke gradaties van eenzaamheid; licht, matig en (zeer) sterk.

Langdurige eenzaam

Wanneer eenzaamheid lang duurt kan dit verschillende vervelende en zelfs ernstige consequenties hebben voor de gezondheid. Eenzame mensen hebben een hoger risico voor hoge bloeddruk, en dus ook voor hart- en vaatziekten op middelbare en latere leeftijd. Er is ook een hoger risico voor overgewicht en alle nadelen die hiermee gepaard gaan, en voor slaapstoornissen waardoor mensen minder goed uitgerust zijn en zich niet voldoende herstellen van hun dagelijkse inspanningen. De stress die eenzaamheid teweeg brengt, zorgt dat ons immuunsysteem slechter functioneert, hierdoor is men eerder vatbaar voor ziektes. In het algemeen gaan processen van veroudering sneller bij eenzame mensen en is er zelfs een verhoogde kans op eerder sterven (vanaf 65 jaar) in vergelijking met mensen die niet eenzaam zijn. Verder blijkt dat het gedrag van eenzame mensen impulsiever is dan dat van niet-eenzame mensen; hierdoor gaan mensen meer eten, meer alcohol drinken, meer roken, en dus zijn mensen meer geneigd aan diverse middelen verslaafd te raken (ook aan gokken of overmatig gebruik van de computer en internet).

Neurowetenschappers hebben aangetoond dat langdurige eenzaamheid invloed heeft op onze hersenen, waardoor belemmering optreedt in het vermogen om flexibel te denken. Dit heeft invloed op vaardigheden zoals het kunnen organiseren, plannen maken, opstarten en op koers blijven, impulsen beheersen en emoties reguleren. Dit betekent dat allerlei dagelijkse taken (zoals voor maaltijden zorgen, een dagindeling maken, sociale contacten onderhouden) moeilijker worden.

Bron: eenzaam.nl

De kerk en eenzaamheid

De kerk is een belangrijk en ‘natuurlijk’ netwerk. Diaconaal gezien kan de kerk een belangrijke rol spelen in de ondersteuning van mensen die zich eenzaam voelen. Juist in de gemeente van Christus mag het niet voorkomen dat iemand ongewenst en ongetroost aan eenzaamheid lijdt. Ook hierin kun je Christus volgen. Hij zocht mensen op die door de samenleving werden genegeerd.

De diaconie kan activiteiten (laten) organiseren om mensen te betrekken bij het sociale leven en hen uit hun isolement te halen. Denk b.v. aan seniorenuitjes, jeugdkampen, maaltijden voor alleengaanden e.d. Dit zijn niet activiteiten speciaal voor eenzamen, maar juist mét hen. Het inzetten van ieders gaven is een vorm bij uitstek om eenzaamheid te voorkomen. Hun gaven kunnen dus benut worden om van hun eenzaamheid af te komen. Ook preventief kan veel worden gedaan in dit opzicht. Hier vind je meer praktische tips over wat de omgeving kan doen tegen eenzaamheid.

Concrete voorbeelden

  • Creëer kleinere eenheden, zodat iedereen ergens bij hoort (miniwijken, kringen e.d.).
  • Stimuleer het aanbieden van de eigen gaven van de gemeenteleden en stimuleer het inzetten daarvan, betrek elkaar bij het gemeenteleven.
  • Maak het onderwerp bespreekbaar in kringen, op de bijbelstudie, in jongerengroepen of als onderdeel van een gemeenteproject
  • Doorbreek individualisering door aandacht te vragen voor omzien naar elkaar.
  • Organiseer ontmoeting tijdens/naast de eredienst (maak de gemeenschap zichtbaar).
  • Lees en deel het ervaringsverhaal van Erik.
  • Download de factsheet Eenzaam of alleen?
  • Download en toon de powerpointpresentatie ‘Stop eenzaamheid zelf’ tijdens een eredienst.
  • Let in gezelschap op mensen die ‘buiten de boot vallen’ en betrek hen erbij.
  • Organiseer open-maaltijden, weeksluiting-borrels, bijbelkring, diaconale hulptroepen e.d.
  • Attendeer op en stimuleer gebruikmaking van genoemde websites en passende gespecialiseerde organisaties (maatschappelijk werk e.d.).

Tips

  • Als je vermoedt dat iemand eenzaam is, vraag dan eens door en laat je niet te snel tevreden stellen.
  • Houdt er rekening mee dat mensen zich kunnen schamen en niet graag over hun eenzaamheid willen praten.
  • Vraag naar zijn of haar wensen en stem je hulp daarop af.
  • Wijs op de website van EO Nazorg en stimuleer om de online training ‘Niet meer eenzaam’ te volgen. Deze cursus is een korte praktische introductie op het Werkboek ‘Stop eenzaamheid zelf’.
  • Stimuleer gebruik te maken van het Werkboek ‘Stop eenzaamheid zelf’ en biedt eventueel ondersteuning van een begeleider aan.
  • Versterk het netwerk. Koppel mensen die aandacht nodig hebben aan mensen die aandacht kunnen geven. Als je het verdeelt blijft de draaglast en draagkracht in evenwicht.
  • Schakel bij complexere situaties op tijd professionele hulp in, bijvoorbeeld via de Driehoek of  www.cruciaalggz.nl.

Deze tips vind je op www.stopeenzaamheidzelf.nl. Kijk hier voor tips over wat de omgeving kan doen tegen eenzaamheid.

afbeelding: flickr.com