‘Al doende leert men.’ Dit oude gezegde is bij uitstek van toepassing op nieuwe vormen van diaconale betrokkenheid in de samenleving. Welke betekenis heeft diaconaal leren voor de protestantse kerken?

Overal waar christenen extra aandacht, zorg of hulp geven buiten hun kerkelijke gemeenschap, doen zij leerzame ervaringen op. Bijvoorbeeld als ze werken als schuldhulpmaatje, een praktisch project doen via Present, meewerken aan een inloopmaaltijd of gewoon betrokken zijn bij mensen in hun omgeving. Je leert nieuwe mensen kennen die anders denken en leven dan jijzelf. Je komt achter voordeuren die anders niet voor je open gaan. Je wordt geconfronteerd met schrijnende en verdrietige situaties, met mensen die gekwetst of verhard zijn door het leven. Soms word je ook verrast door een oprecht zoeken naar God van mensen buiten de kerk.

Wanneer deze leerervaringen worden gedeeld, kunnen ze betekenisvol worden voor kerken die er naar verlangen om missionair en heilzaam present te zijn in hun omgeving. Ze helpen ontdekken hoe je op een geloofwaardige manier het evangelie kunt delen in woorden en daden met mensen die op afstand staan van God en zijn gemeente.

Diaconale leertest

Wil je persoonlijk of gezamenlijk leren uit je diaconale ervaringen? Maak dan eens de diaconale leertest!

Wat is diaconaal leren?

Mensen leren uit ervaringen. Diaconaal leren is een vorm van ervaringsleren. Enkele alledaagse voorbeelden van diaconale ervaringen uit het onderzoek:

‘Buurvrouw, lag in een scheiding, geld tekort en nu huis te koop verplicht. Man was vreemd gegaan. Eten gemaakt voor haar. Samen gesproken over situatie. Gesteund waar nodig.’

‘Een 92-jarige vrouw die niemand meer heeft en die ik via de bezoeken voor de kerk heb leren kennen. Zij was in een situatie van paniek en totale verwardheid. De dokter is gebeld en ik heb haar meerdere keren naar het ziekenhuis begeleid. Al drie jaar help ik haar maar nu was het even heel heftig. Zij heeft niemand en je helpt gewoon een mens. Ik help haar met administratie en kook voor haar.’

Je kunt iets leren uit dergelijke ervaringen. Dan gaat het om dingen als leren luisteren, je grenzen bewaken of het bijstellen van vooroordelen. Ook kun je iets leren over God, je eigen geloof en hoe er tegen de kerk wordt aangekeken. Hier blijkt een schat aan leerervaringen verscholen te liggen in de gemeente.

Hoe bewuster je met deze ervaringen omgaat en hierop reflecteert, hoe meer mensen ervan leren. Dat wordt verder versterkt als gemeenteleden hun ervaringen delen in een veilige groep en hierop worden bevraagd door anderen. Wanneer ervaringen heftig en confronterend zijn, leiden ze eerder tot leereffecten. Mensen worden dan ‘geraakt’ door wat ze meemaken. Nieuwe vragen worden losgemaakt, nieuwe inzichten opgedaan, nieuwe perspectieven op het alledaagse leven openen zich. Maar mensen kunnen zich ook afsluiten voor wat ze meemaken.

Leren door reflecteren

Hieronder vind je enkele vragen voor reflectie op diaconale ervaringen.

Niveaus van reflectieMogelijke reflectievragen
PersoonlijkWat raakte je vooral in de diaconale situatie? Waarom juist dat?
Wat heb je ontdekt over hoe je reageert op lastige situaties?
Wat heb je geleerd over de ander(en) die je ontmoette?
Wat riep vragen op waarmee je verder aan de slag wilt/moet?
Wat wil je leren voor je toekomstige diaconale handelen?
KerkelijkWat hebben we ontdekt over hoe mensen naar de kerk kijken?
Wat zijn redenen voor mensen om wel of niet bij een kerk betrokken te zijn?
Wat leren we hieruit voor ons kerkelijke functioneren?
Wat betekenen onze ervaringen voor onze missionaire communicatie?
MaatschappelijkWat leren we uit deze ervaringen over de samenleving?
Zijn er onrechtvaardige situaties die we aan de orde willen/moeten stellen bij instanties of bij de lokale politiek of overheid?
Wat kunnen we als kerk(en) betekenen in concrete situaties van mensen die aandacht, hulp of zorg te kort komen?
TheologischDoor welke geloofsovertuigingen lieten we ons leiden bij ons handelen?
Welke vragen stellen onze ervaringen bij onze overtuigingen?
Welk licht werpt de Bijbel op onze praktijkervaringen?

Investeer in diaconaal leren

Door als diakenen te investeren in diaconaal leren, kan de gemeente nieuwe wegen vinden om in woorden en daden het evangelie uit te leven. Zo wordt de gemeente meer en meer een missionair-diaconale leer- en leefgemeenschap, een licht in haar omgeving!

Dit is een ingekorte versie van het artikel in ‘Een leven lang leren‘, het themanummer van Dienst. Lees hier het complete artikel.