Collectegeld moet rollen

Vrijwel alle kerken in Nederland kennen de goede gewoonte om tijdens hun kerkdiensten een collecte te houden. Van rooms-katholiek tot evangelisch: alle kerken zamelen op de een of andere manier geld in. Desondanks is de collecte een van de meest onbegrepen onderdelen van de liturgie.

In veel protestantse kerken is de collecte verworden tot de vijfminutenpauze, vlak voor het einde van de dienst. Tijd voor een muzikaal intermezzo, om even bij te praten of om je laatste pepermuntje te verslinden. Maar als je beter kijkt, zie je dat steeds meer aanwezigen de collectezak alleen maar doorgeven. “Weer geen geld bij me…” Het gevolg laat zich raden: dalende opbrengsten en vragen over het nut van collecteren.

Dit laatste is vreemd, omdat er binnen kerken juist veel betrokkenheid is bij goede doelen en vrijwilligerswerk. Wanneer men iets concreets kan bijdragen, bijvoorbeeld aan de opvang van vluchtelingen, staan ook christenen in de rij om overtollige knuffelberen te doneren. Maar hoe verhoudt dit sociaal engagement zich tot steeds verder afkalvende collecte-opbrengsten?

Om dit laatste een halt toe te roepen, hebben sommige kerken besloten tot een dubbele collecte. Andere kerken kiezen ervoor om collectebonnen of -munten te introduceren. Handig, mits je genoeg geld hebt om je giften voor te schieten aan de diaconie. En als je toevallig in een andere kerk een dienst bezoekt, sta je voor hetzelfde probleem: “Sorry, geen cash…”

Een laagje dieper wordt zichtbaar dat sommige kerken ook worstelen met de collecte als liturgisch moment. Waarom nog tijdens de dienst collecteren als je ook een deurcollecte kunt houden? Scheelt toch weer vijf minuten…

Wanneer dit gebeurt, wordt volgens mij zichtbaar dat de collecte als liturgische handeling is uitgehold. Het is een simpele inzameling van geld geworden, die je net zo goed doordeweeks kunt organiseren.

In de Bijbel lees je terug dat Paulus de eerste christenen in Korinte vraagt om geld opzij te leggen voor de gelovigen in Jeruzalem (2 Korintiërs 8-9). Daarnaast is bekend dat de eerste christenen tijdens hun samenkomsten giften inzamelden, voorafgaand aan de (wekelijkse) avondmaalsviering. De diakenen verzamelden deze gaven voorin de kerk en deelden ze na afloop uit aan de armen. Ongeveer zoals Paulus het bedoelde: allen nemen naar vermogen voedsel mee, zodat iedereen genoeg heeft om te eten (vergelijk 1 Korintiërs 11:21-22).

Na de Reformatie is de wekelijkse avondmaalsviering grotendeels verdwenen; alleen de collecte is gebleven. Daarnaast is het opmerkelijk dat er tijdens het avondmaal ineens een extra ‘tafelcollecte’ nodig is. Alsof één collecte niet genoeg is. Het avondmaal ontvangen en (wekelijks) je gaven geven zijn twee verschillende liturgische handelingen geworden.

Om de eenheid van geven en ontvangen weer te herstellen, organiseren sommige protestantse kerken (bewust of onbewust) tijdens avondmaalsdiensten een inzameling voor de plaatselijke voedselbank. Andere kerken overwegen om weer wekelijks avondmaal te gaan vieren. Maar zal dit helpen om de beleving van de collecte opnieuw invulling te geven?

Om collecteverpaupering tegen te gaan, lijkt het mij goed om na te denken over geven en ontvangen in het licht van het evangelie. Jezus was rijk, maar is omwille van ons arm geworden opdat wij door zijn armoede rijk zouden worden. En wij zijn rijk geworden om in alles vrijgevig te kunnen zijn (vergelijk 2 Korintiërs 8:9 en 2 Korintiërs 9:11).

Delen van wat je hebt ontvangen is Gods evangelie in praktijk brengen. Niet als een verplichting, maar als bewijs van liefde – aan God en je naaste. Liefde die je van God hebt gekregen en kunt proeven in het avondmaal. En die je kunt doorgeven via de collecte: naar vermogen en tot eer van God.

Hoe je dat praktisch vorm moet geven in tijden zonder cash? De eerste collecte-apps zijn al verschenen, en ook zonder smartphone kun je doneren per sms. Andere kerken beamen tijdens de collecte het rekeningnummer van de diaconie. Kortom, wees creatief. De manier waarop is niet belangrijk, als de inzameling maar is ingebed in de viering. Dus alles beter dan pinnen bij de uitgang.

Deze gastblog is overgenomen van nietsnieuwsblog.nl en geschreven door Jasper Bosman. Jasper is promovendus aan de Theologische Universiteit Kampen.

‘De manier waarop is niet belangrijk, als de inzameling maar is ingebed in de viering.’
We zijn benieuwd naar jouw gedachten hierover.